Chuyên mục sức khoẻ

Hiểu đúng về đau thần kinh tọa

Hiểu đúng về đau thần kinh tọa

Đau thần kinh tọa là gì?

Đau thần kinh tọa là đau dọc theo dây thần kinh tọa. Nó thường là kết quả của sự chèn ép các rễ thần kinh thắt lưng ở lưng dưới. Bệnh lý này thường gặp nhất ở lứa tuổi là từ 30 - 60 tuổi với tỉ lệ nam/nữ là 3/1.

Triệu chứng thường xuất hiện đột ngột, có thể hết sau vài tuần nhưng cũng có thể kéo dài nhiều tháng, nhiều năm gây ảnh hường nhiều đến khả năng lao động và chất lượng cột sống.

Các nguyên nhân thường gặp bao gồm thoát vị đĩa đệm, gai xương và thu hẹp ống tuỷ sống (hẹp ống sống) trong đó phổ biến nhất là do thoát vị đĩa đệm .Do đó, bài viết này tập trung phân tích trường hợp đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm.

Chẩn đoán đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm

1. Chẩn đoán xác định: chủ yếu dựa triệu chứng lâm sàng.

a. Triệu chứng cơ năng

  • Đau thắt lưng, lan xuống mông, kheo và cẳng bàn chân theo đường đi của dây thần kinh hông. Có khi đau âm ỉ nhưng thường đau dữ dội, đau tăng khi ho, hắt hơi, cúi. Đau tăng về đêm, giảm khi nằm yên trên giường cứng và gối co lại.
  • Có thể kèm theo cảm giác kiến bò, tê cóng hoặc như kim châm bờ ngoài bàn chân chéo qua mu chân đến ngón cái (rễ thắt lưng 5), ở gót chân hoặc ngón út (rễ cùng 1).
  • Một số bệnh nhân bị đau ở hạ bộ vả đau khi tiểu đại tiện do tổ thương rộng xâm phạm các rễ thuộc đám rối thần kinh đuôi ngựa.

đau thần kinh tọa

 

b. Triệu chứng thực thể

  • Cột sống: phản ứng co cứng cơ cạnh cột sống, cột sống mất đường cong sinh lí, vẹo do tư thế chống đau, gẫy khúc đường gai sống...
  • Triệu chứng chèn ép rễ: dấu hiệu Lasegue dương tính, VValleix (+). Khám phản xạ, cảm giác, vận động, tình trạng teo cơ để xác định vị trí rễ bị tổn thương.

2. Các cận lâm sàng cần làm

a. Chẩn đoán hình ảnh

  • Chụp Xquang thường quy: đánh giá hình thái cột sống, đốt sống để loại trừ các nguyên nhân khác như khối u, xẹp lún đốt sống, viêm đốt sống đĩa đệm, viêm khớp cùng chậu...
  • Chụp đĩa đệm có thuốc cản quang để phát hiện tổn thương đĩa đệm hiện nay không dùng.Chụp bao rễ thần kinh: khi thấy có dấu hiệu chèn ép tủy, rễ thần kinh ít dùng.
  • Chụp cắt lớp vi tính cột sống khi có nghi ngờ tổn thương cấu trúc xương, ống sống...
  • Chụp cộng hưởng từ (MRI): có thể đánh giá được cấu trúc mô mềm như đĩa đệm hoặc cơ, dây chằng cạnh cột sống và xương phát hiện khối u. Cho phép chẩn đoán sớm và nhậy, có thể phát hiện được 30% những tổn thương không có triệu chứng lâm sàng. Tuy nhiên, có thể không có sự tương xứng giữa triệu chứng lâm sàng với biểu hiện trên MRI.
  • Điện cơ đồ: để phát hiện tổn thương nguồn gốc thần kinh, xác định được vị trí dây thần kinh bị tổn thương.

b. Các xét nghiệm và thăm dò có thể cần làm để chẩn đoán loại trừ nguyên nhân khác (tùy

theo từng trường hợp cụ thể):

  • Xét nghiệm cơ bản: tế bào máu ngoại vi, tốc độ máu lắng, protein c phản ứng (CRP).
  • Xét nghiệm dịch não tủy: protein thường tăng nhẹ nếu có ép rễ.
  • Các xét nghiệm sinh hóa như calci, phospho, phosphatase kiềm,... nếu có nghi ngờ các bệnh chuyển hóa hoặc ung thư.
  • Chụp xạ hình xương: nhằm phát hiện ung thư di căn hoặc viêm đĩa đệm- đốt sống, cốt tủy viêm.
  • Sinh thiết, chẩn đoán tế bào học, mô bệnh học...

Điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm

1. Điều trị nội khoa

Điều trị không dùng thuốc

  • Nghỉ ngơi tuyệt đối trong giai đoạn đau cấp tính: Nằm giường cứng, tránh các động tác mạnh đột ngột, mang vác nặng, đứng, ngồi quá lâu
  • Vận động hợp lí trong những giai đoạn sau.
  • Thể dục, vận động thân thể tăng cường sự khỏe mạnh của cơ cột sống.
  • Vật lí trị liệu và phản xạ liệu pháp: dùng nhiệt chườm nóng, chạy tia, châm cứu, bấm huyệt, xoa nắn chỉnh hình, điện xung, sóng ngắn, châm cứu.
  • Kéo giãn cột sống.

Điều trị bằng thuốc

- Giảm đau: Tùy theo tình trạng đau mà lựa chọn thuốc (theo bậc thang giảm đau của WHO) và điều chỉnh liều cho phù hợp.

- Chống viêm không steroid khi bệnh nhân đau nhiều

+ Diclofenac (Voltaren) viên 50mg X 2 viên/ngày chia 2 hoặc viên 75mg X 1 viên/ngày sau ăn no. Có thể sử dụng dạng ống tiêm bắp 75mg/ngày trong 2 - 4 ngày đầu khi bệnh nhân đau nhiều, sau đó chuyển sang đường uống.

+ Meloxicam (Mobic) viên 7,5mg X 2 viên/ngày sau ăn no hoặc dạng ống tiêm bắp 15mg/ngày x2 - 4 ngày nếu bệnh nhân đau nhiều, sau đó chuyển sang đường uống.

+ Piroxicam (Felden) viên hay ống 20mg, uống 1 viên/ngày uống sau ăn no hoặc tiêm bắp ngày 1 ống trong 2-4 ngày đầu khi bệnh nhân đau nhiều, sau đó chuyển sang đường uống.

+ Celecoxib (Celebrex) viên 200mg, liều 1 đến 2 viên/ngày sau ăn no. Không nên dùng cho bệnh nhân có tiền sử bệnh tim mạch và thận trọng hơn ở người cao tuổi.

- Thuốc dãn cơ:

  •  Co cứng cơ nhiều: mydocalm 150mg X 3 viên/ngày chia 3
  • Co cứng cơ trung bình hay nhẹ: mydocalm 50mg uống 4 viên/ngày chia 2 hoặc Myonal 50mg X 3 viên/ngày chia 3

- Thuốc có tác dụng làm giảm đau do nguyên nhân thần kinh.

+ Neurotin viên 0,3 g uống 1-3 viên/ngày, có thể tăng tới 6 viên/ngày.

+ Lyrica 75mg uống 1-3 viên. Ngày đầu uống 1 viên, những ngày tiếp theo có thể tăng thêm mỗi ngày tăng 1 viên.

+ Trileptal: 0,3g 1 - 3 viên/ngày.

+ Vitamin B12: methylcoban: 500mcg X 2 lần/ngày (uống) hoặc tiêm bắp 500mcg X 3 lần/một tuần.

- Kết hợp thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm khi cần thiết: amitryptylin viên 25mg X 1-2 viên/ngày (nên uống vảo buổi tối).

- Tiêm ngoài màng cứng bằng hydrocortisol, acetat liệu trình 3 mũi, cách 3 ngày một mũi.

đau thần kinh tọa

 

2. Điều trị phẫu thuật

Chỉ định:

- Khi điều trị nội khoa không kết quả (thường sau 3-6 tháng điều trị nội khoa đúng cách mà bệnh nhân không đỡ đau và/hoặc có teo cơ).

- Bệnh nhân có dấu hiệu chèn ép rễ như rối loạn cơ tròn, liệt hai chân hoặc teo cơ nhanh.

Phòng bệnh

  • Giữ tư thế cột sống thẳng đứng khi ngồi lâu hoặc lái xe, có thể mang đai lưng hỗ trợ.
  • Tránh các động tác mạnh đột ngột, sai tư thế, mang vác nặng.
  • Luyện tập bơi lội hoặc yoga giúp tăng sức bền và sự linh hoạt khối cơ lưng.

Xem thêm bài viết về xương khớp tại đây.

Đang xem: Hiểu đúng về đau thần kinh tọa

0 sản phẩm
0₫
Xem chi tiết
0 sản phẩm
0₫
Đóng