Chuyên mục sức khoẻ

HỘI CHỨNG CHÂN KHÔNG NGƠI NGHỈ: MỘT BỆNH LÝ HAY BỊ BỎ SÓT

HỘI CHỨNG CHÂN KHÔNG NGƠI NGHỈ: MỘT BỆNH LÝ HAY BỊ BỎ SÓT

Hội  chứng  chân  không   ngơi nghỉ  có  thể  điều  trị tại nhà bằng thay đổi nếp sống cùng với dùng một số thuốc đặc hiệu.

Nghỉ ngơi đều đặn, tập tành, duỗi chân, xoa bóp, và chườm nóng hay chườm lạnh chân có thể giúp giảm nhẹ  các cảm giác khó chịu. Các  vitamin, các thuốc bổ sung, các toa thuốc điều trị cũng có thể giúp  nhiều cho hội chứng này.

Hội  chứng  chân  không   ngơi nghỉ   có thể là  triệu chứng của một bệnh khác, nó thường sẽ hết khi chữa khỏi căn bệnh đó. Hội  chứng  chân  không   ngơi nghỉ cũng có thể là tác dụng phụ của một số thuốc, nó sẽ khỏi khi ngưng thuốc.

Nguyên nhân của  hội  chứng  chân  không   ngơi nghỉ không phải bao giờ  cũng  rõ ràng. Có nhiều phương thuốc chữa tại nhà, nhưng khi không khỏi thì bác sĩ sẽ đưa ra các điều trị khác, từ đó tìm ra cách phù hợp nhất.

ĐỊNH NGHĨA

Hội  chứng  chân  không   ngơi nghỉ, còn gọi là bệnh Willis- Ekbom, là một rối loạn vận động của các chi do nguyên  nhân thần kinh gây ra những cảm giác khó chịu ở chân khi chân để yên không vận động, có khi thấy như bị châm chích hay tê buốt, khiến bệnh nhân (là trẻ con hay người lớn) có một nhu cầu không thể cưỡng nổi là phải vận động ngay chân cẳng. Nhu cầu này thường xảy ra về đêm lúc đi ngủ nhưng cũng có thể xảy ra bất cứ lúc nào khi các chân không hoạt động, ví dụ như khi ngồi lâu (ví dụ đi ô tô đường dài hay khi xem chiếu bóng). Đặc điểm quan trọng là khi bệnh nhân cử động chân hoặc ngồi dậy và đi lại hay chạy vòng quanh thì các triệu chứng này biến mất và bệnh nhân cảm thấy dễ chịu.

Nhiều bệnh nhân không thể ngủ ban đêm vì họ phải vận động chân hay phải đứng dậy đi tới đi lui mới thấy dễ chịu. Một số bệnh nhân đi khám bệnh vì lý do mất ngủ mà không để ý đến cái gốc của vấn đề là họ phải đi tới đi lui suốt đêm hoặc phải cử động nhúc nhích chân suốt đêm khiến cho họ bị mất ngủ.

TRIỆU CHỨNG

+ Khó chịu  ở  chân  hay  các  lo sợ bất an (“heebie-jeebies”) – có những cảm giác được mô tả là khiếp hãi, ngứa, bị kéo đẩy, sởn gai ốc, ngứa ran, bỏng rát, bị gặm nhấm, hay đau. Các cảm giác này xảy ra vào giờ đi ngủ nhưng cũng có thể xảy ra bất cứ lúc nào khi mà chân không vận động.

+ Có nhu cầu phải cử động chân ngay để loại bỏ những khó chịu ở chân, nhu cầu này là  không kiểm soát được.

+ Giấc ngủ bị gián đoạn – phải có thêm thời gian để ngủ lại vì nhu cầu vận động chân để loại bỏ cảm giác khó chịu.

+ Buồn ngủ vào ban ngày.

HỘI CHỨNG CHÂN KHÔNG NGƠI NGHỈ

 

CHẨN ĐOÁN

Không có một tiêu chuẩn hay một nghiệm pháp nào đặc hiệu cho  hội  chứng  chân  không   ngơi nghỉ. Chẩn đoán phải dựa trên các triệu chứng. Bệnh sử và khám thực  thể đầy đủ giúp loại  trừ  các  vấn  đề khác về sức khỏe.

Một khảo sát giấc ngủ qua đêm có thể được khuyến  cáo  để  đánh  giá  các rối  loạn  khác  của  giấc   ngủ, đặc biệt là rối  loạn  vận  động chỉ theo chu  kỳ  (một  rối  loạn đá chân hay co  rúm  chân  tay khi ngủ mà đứa bé không hay biết).

Theo Qũy tài trợ Hội chứng chân không ngơi nghỉ, để được chẩn đoán chính thức là Hội  chứng  chân  không   ngơi nghỉ, những tiêu chuẩn sau đây là phải có ở đứa bé > 12 tuổi:

+ Phải có  nhu  cầu  gần  như không thể cưỡng nổi là việc cử động chân  và  thường  có  các cảm giác như đã nói ở trên.

+ Các triệu chứng bắt đầu hay trở nên xấu hơn khi  chân  tay nghỉ. Thời gian nghỉ càng dài thì khả năng xảy ra các triệu chứng càng lớn và dường  như  càng nặng hơn.

+ Khi cử động chân tay, các triệu chứng sẽ giảm ngay. Có thể hết hoàn toàn hay hết một phần nhưng các triệu chứng chỉ duy trì được lâu dài chừng nào mà các chân còn tiếp tục cử động.

+ Các triệu chứng sẽ xấu hơn về chiều tối và nhất là khi nằm xuống. Ít khi gặp hoặc chỉ bị nhẹ vào buổi sáng.

+  Các   triệu   chứng   có   giảm nhẹ ở các trẻ <  12  tuổi,  khi đó  chẩn  đoán   có   thể   kém chắc  chắn  hơn.  Như vậy quan trọng nhất là bệnh nhân phải cử động chân hay tay mới làm giảm được triệu chứng.

Có thể phải khảo sát  thêm  về giấc ngủ để giúp thêm cho chẩn đoán.

NGUYÊN NHÂN

Bệnh có thể chia làm nguyên phát hay thứ phát.

  • Nguyên phát:

Bệnh thường xuất hiện trễ và từ từ, vào khoảng 40-45 tuổi,  có thể biến mất sau vài  tháng  hay vài năm. Nếu hội chứng xảy ra ở trẻ em, thường hay bị chẩn đoán nhầm với đau tăng trưởng.

  • Thứ phát:

- Nguyên nhân đầu tiên là do thiếu sắt, gặp ở khoảng 20% bệnh nhân. Một nghiên cứu năm 2007 cho thấy có khoảng 34% bệnh nhân bị hội chứng này có thiếu sắt, so với chỉ 6% ở nhóm đối chứng.

- Những lý do khác bao  gồm: giãn tĩnh mạch, thiếu acid folic, thiếu ma-nhê, đau xơ-cơ, ngưng thở khi ngủ, tăng urê-huyết, đái tháo đường, bệnh thận, bệnh thần kinh ngoại biên, bệnh Parkinson, viêm khớp dạng thấp…

- Một số thuốc có thể làm cho HCCKNN   nặng   hơn   hoặc   gây ra các tác dụng phụ là hội chứng này, bao gồm: thuốc chống  nôn ói; các thuốc kháng histamin, đặc biệt là các loại thuốc không cần kê toa cho các bệnh cảm lạnh; thuốc chống trầm cảm; các thuốc tâm thần hoặc một số thuốc chống co giật; thuốc hạ đường-huyết; các thuốc giải thuốc phiện; thuốc an thần kinh.

HỘI CHỨNG CHÂN KHÔNG NGƠI NGHỈ

 

Cho dù là nguyên phát hay thứ phát thì hội chứng này vẫn bị nặng hơn khi bệnh nhân phải phẫu thuật vì một chứng bệnh khác, ví dụ như phẫu thuật cột sống như ca mà chúng tôi đã gặp. Tuy nhiên bản thân phẫu thuật cột sống hay chấn thương cũng có thể là nguyên nhân gây ra hội chứng này.

Nguyên nhân chính của hội  chứng chân không ngơi nghỉ chưa được biết rõ. Một lý thuyết hiện tại cho rằng sự thiếu dopamin trong não là nguyên nhân gây ra hội chứng này.

Hội  chứng  chân  không   ngơi nghỉ có thể do di truyền, nhất là ở những người < 40 tuổi. Ở người lớn tuổi hơn, hội chứng này có thể là một vấn đề của hệ thần kinh não-tủy.

Hơn 60% người bị hội chứng này có yếu tố gia đình. Một số gen đã được xác minh là có liên quan đến hội  chứng chân không ngơi nghỉ, dù người ta vẫn chưa hiểu rõ cơ chế gây bệnh. Có ít nhất 6 vị trí gen hay 6 yếu tố của hội chứng này. Nhưng không có gen nào được chứng minh là có liên quan với dopamin hay với các hệ thống điều hòa chất sắt, mặc dù những yếu tố này xưa nay được coi là các yếu tố gây bệnh mạnh.

Dopamin và serotonin là những chất dẫn truyền thần kinh của não, bị mất thăng bằng gây ra nhiều xung động thần kinh ảnh hưởng đến hoạt động của các cơ, tương tự như trong bệnh Parkinson. Ở tủy sống, các dây thần kinh bị suy yếu cũng có ảnh hưởng.

Bất thường của chuyển hóa sắt. Thiếu sắt, ngay ở mức quá nhẹ để gây ra thiếu máu, có liên quan ở một số người. Theo vài nghiên cứu thì 25-30%  bệnh nhân có độ sắt thấp.  Hội  chứng  chân  không ngơi nghỉ  ở  một số người có thể gây ra do vấn đề thu nhận sắt của các tế bào điều hòa dopamin ở não. Tuy nhiên, không có bằng chứng rõ ràng để nói thiếu sắt đưa đến bệnh lý này. Các kết quả nghiên cứu ủng hộ một giả thuyết cho rằng những thay đổi trong phức hợp điều hòa chuyển hóa sắt có tham gia vào chuyện xảy ra hội  chứng  chân  không   ngơi nghỉ   .

ĐIỀU TRỊ

  • Tập các thói quen thích hợp khi đi ngủ. Tránh các thực phẩm cà phê, sôcôla, một số thuốc.

HỘI CHỨNG CHÂN KHÔNG NGƠI NGHỈ

 

  • Sử dụng các biện pháp hỗ trợ cho các chân. Dùng các đệm ấm, khăn lạnh, cân nhắc việc chà xát các chân để loại bỏ tạm thời cảm giác khó chịu ở chân. Xem xét thêm việc xoa bóp, bấm huyệt, đi lại, duỗi chân hay các kỹ thuật thư giãn khác.
  • Cung cấp các thực phẩm dinh dưỡng. Nhờ bác sĩ tư vấn các thực phẩm có sắt và cả acid folic nếu cần. Chú ý chế độ ăn cân đối và bổ dưỡng cho trẻ em bị bệnh.
  • Việc điều trị bao gồm điều trị triệu chứng và điều trị  nguyên  nhân khi có thể phát hiện được nguyên nhân. Đơn giản nhất là các thứ thuốc bổ sung sắt và folat.
  • Các loại thuốc khác bao gồm: các yếu tố dopamin (ví dụ carbidopa- levodopa), các chất kích thích dopamin (ví dụ ropinirole, pramipexole), các benzodiazepin (ví dụ clonazepam), thuốc chống co giật (ví dụ gabapentin), và clonidin… Pramipexole 0,25mg khởi đầu với liều 1/2 viên và có thể tăng đến 3 viên.
  • Không dùng các thuốc không cần thiết vì có thể làm bệnh xấu thêm. Cẩn thận với các thuốc điều trị buồn nôn, cảm lạnh, dị ứng, giải trầm cảm phiền muộn.

Việc chỉ định dùng thuốc và theo dõi phải do bác sĩ điều trị vì các thuốc có thể gây ra hoặc làm nặng hơn hội  chứng  chân  không   ngơi nghỉ. Bên cạnh đó chúng ta cần điều trị các bệnh lý đi kèm của bệnh nhân như: thoái hóa khớp, thoát vị đĩa đệm, giãn tĩnh mạch… là các bệnh hay gặp kèm theo.

MÁCH BẠN CÁC MẸO GIÚP NGỦ KHỎE

•           Dùng ánh sáng sáng chói để trong đêm. Không dùng loại ánh sáng này về chiều. Phơi mình ra ánh nắng mặt trời buổi sáng.

•           Tránh rượu, thuốc lá, các bữa ăn nặng về chiều tối. Rượu, thuốc lá, cà phê làm gián đoạn giấc ngủ. Không ăn nặng 2-3 giờ trước khi đi ngủ. Ăn qua loa 45 phút trước ngủ nếu bạn vẫn thấy đói.

•           Thư giãn. Một giờ trước ngủ chỉ làm cái gì đó nhẹ nhàng, ví dụ đọc sách. Hạn chế sử dụng laptop vì ánh sáng màn hình của máy làm kích hoạt não.

•           Khi bạn không thể ngủ, đi sang phòng khác và làm điều gì đó thư giãn cho đến khi bạn cảm thấy mệt. Tốt nhất là chỉ sử dụng máy vi tính, xem tivi bên ngoài phòng ngủ. Chỉ sử dụng giường vào việc ngủ.

•           Nếu bạn vẫn thấy khó ngủ, đừng ngần ngại trao đổi với bác sĩ của bạn. Bạn  có  thể  ghi  nhật ký về giấc ngủ: kiểu ngủ, kết quả, thói quen khi ngủ… Thiếu các chất dinh dưỡng trong thực đơn có thể làm xấu thêm tình trạng bệnh.

Nguồn: TS BS Tăng Hà Nam Anh- Tạp Chí Sống Khoẻ - Bệnh viện ĐH Y Dược Tp.HCM

 

Xem thêm bài viết tại đây.

Đang xem: HỘI CHỨNG CHÂN KHÔNG NGƠI NGHỈ: MỘT BỆNH LÝ HAY BỊ BỎ SÓT

0 sản phẩm
0₫
Xem chi tiết
0 sản phẩm
0₫
Đóng