Chuyên mục sức khoẻ

XI MĂNG SINH HỌC KHÁC GÌ VỚI XI MĂNG THƯỜNG?

XI MĂNG SINH HỌC KHÁC GÌ VỚI XI MĂNG THƯỜNG?

XI MĂNG SINH HỌC

“Sao mà một gói xi  măng  mắc quá vậy bác sĩ, xi măng Hà Tiên đâu có mắc dữ vậy”. Đó  là  câu nói đùa vui của bệnh nhân khi được tư vấn thay khớp có dùng xi măng. Hiện nay xi măng dùng trong cơ thể người đã trở  nên phổ biến và được ứng dụng rất nhiều. Vậy xi  măng  dùng  trong cơ thể người khác gì với xi măng bình thường?

XI MĂNG SINH HỌC

Là chuỗi các poly methylmetharylate (PMMA) hay gọi tắt là xi măng xương acrylic. Acid acrylic được tạo ra năm 1843 nhưng mãi đến năm 1877 các nhà hóa học người Đức (Fittig và Paul) mới phát hiện ra sự tạo thành chuỗi PMMA. Trong suốt chiến tranh thế giới thứ 2, PMMA được ứng dụng trong thương mại để tạo thành các loại gương an toàn như kính ngắm trong tàu ngầm, kính chắn gió xe hơi, kính vòm máy bay. PMMA được sử dụng đầu tiên trong nha khoa từ thập niên 1920. Ứng dụng trong chấn thương chỉnh hình tiếp bước theo sau 2 thập niên từ 1940, khởi đầu trong tạo hình khớp háng bán phần. PMMA trở nên phổ biến hơn trong giới chỉnh hình bắt đầu từ sự kiện John Chamley sử dụng trong nha khoa, trong gắn kết giữa chỏm xương đùi nhân tạo vào xương đùi trong thay khớp háng toàn phần. Từ năm 1966, xi măng PMMA đã được thương mại hóa trong phẫu thuật thay khớp.

Ngoài xi măng PMMA còn có xi măng calcium sulfate với hơn 100 năm sử dụng và calcium phosphate được phát triển thêm từ năm 1980. Đây là những loại xương nhân tạo được dùng phổ biến.

Với sự cải thiện về mặt cấu tạo và độ tiện lợi khi sử dụng, trong y khoa, xi măng được trình bày thành 2 phần: phần bột và phần dung dịch. Phần bột chứa chất tiền PMMA, chất cản quang (barium sulfate hay zirconium dioxide) và các chất dẫn đầu cho sự polymer-hóa (dibenzoyl peroxide). Phần dung dịch chứa các chất xúc tác (MMA monomer, N,N-dimethyl- p-toluidine) và các chất hạn chế polymer-hóa quá sớm (hydroquinone). Với dạng trình bày này, xi măng có thể được sử dụng ngay trên bàn mổ với các giai đoạn sử dụng như sau: trộn túi bột và túi dung dịch, dùng que đánh đều, đưa xi măng vào vị trí, đợi xi măng cứng.

Xi măng sinh họcXi măng sinh học

Hình xi măng được trám vào lỗ khuyết xương do viêm xương

Xi măng sinh học

Bơm xi măng sinh học vào đốt sống

CHỈ ĐỊNH DÙNG XI MĂNG TRONG CHẤN THƯƠNG CHỈNH HÌNH

Xi măng giữ vai trò gắn kết trong thay khớp nhân tạo: thay khớp gối, thay khớp khuỷu tay, khớp vai,  khớp  cổ  chân,  khớp  háng. Xi  măng  PMMA  giúp  gắn   kết các cấu tạo kim loại của khớp nhân tạo dính chặt vào xương. Trong thay lại khớp, xi măng còn giữ thêm vai trò lấp các khoảng trống thiếu xương. Ngoài ra xi măng còn có thể được trộn thêm các loại kháng sinh gentamicin, tobramycin, vancomycin hay cephalosporins giúp giảm thiểu nguy  cơ  nhiễm  trùng  lan  tỏa vào  xương  hay  từ  xương  trú ngụ quanh  dụng  cụ  nhân  tạo. Với dạng thêm kháng sinh này, PMMA còn sử dụng trong trường hợp viêm xương, mất xương như vai trò lấp khoảng trống thiếu xương và điều trị kháng sinh tại chỗ. Với dạng lỏng và cứng dần, PMMA còn được sử dụng để hàn khớp tạm thời, đổ khuôn  các dụng cụ khớp nhân tạo tạm thời trong lúc khớp nhân tạo bị nhiễm trùng phải gỡ bỏ.

Vai trò của PMMA còn được biết đến phổ biến trong tạo hình đốt sống hay các biến dạng gù cột sống. Quá trình chấn thương cột sống gây gãy một phần đốt sống hay bệnh loãng xương âm thầm làm xẹp đốt sống khiến cho cột sống mất vững và gây biến dạng: xi măng được dùng để cố định hay tạo hình lại đốt sống giúp cân bằng trạng thái vững vàng đốt sống và phục hồi phần nào biến dạng đốt sống.

Calcium phosphate và calcium sulfate với khả năng chịu áp lực kém hơn thường được sử dụng trong tạo hình xương hàm trong các loại chấn thương, viêm xương, hay ung thư hủy xương hàm.

Có rất nhiều nghiên cứu lâm sàng cho thấy sự cải thiện về độ vững và giảm đau rất hiệu quả  trong tổn thương đốt sống do loãng xương.

Cũng giống như các vật liệu nhân tạo khác, PMMA cũng có thể gây dị ứng với những người mẫn cảm với biểu hiện kích thích da hay khởi phát cơn hen suyễn. Ngoài ra do xi măng tỏa nhiệt trong quá trình đông cứng hay do sự xâm nhập của phân tử MMA vào máu có thể dẫn đến sự ngộ độc MMA với biểu hiện của hạ huyết áp hay tụt oxy trong máu. Tử vong do nhồi máu phổi do thuyên tắc PMMA đã từng được ghi nhận. Các biến chứng này không nhiều, thỉnh  thoảng vẫn được lưu ý trong y văn, nhưng không vì nó mà vai trò của PMMA trong y học bị che lấp.

Nguồn: TS BS Tăng Hà Nam Anh - Tạp chí sống khỏe - Bệnh viện Đại học Y dược Thành phố Hồ Chí Minh

Xem thêm các bài viết về bệnh tại đây.

Đang xem: XI MĂNG SINH HỌC KHÁC GÌ VỚI XI MĂNG THƯỜNG?

0 sản phẩm
0₫
Xem chi tiết
0 sản phẩm
0₫
Đóng